اين پژوهش «نقش رؤيا در شاهنامه» چند سال پيش برای سخنرانی در تاجيکستان در شهر دوشنبه انجام شد که بعداً روی آن درنگ بیشتری کردم و نتيجه نوشتاری است که اکنون زير چشم شماست.
نخستين رؤيا در شاهنامه ؛ به خواب ديدن فردوسی ، دقيقی را و گفتار و سفارش در باب شاهنامه :
چنان ديد گوينده يک شب به خواب
که يک جام می داشتی چون گلاب
دقيقی ز جايی پديد آمدی
بر آن جام می داستان ها زدی
به فردوسی آواز دادی که می
مخور جز به آيين کاووس کی
………
بدين نامه ار چند بشتافتی
کنون هر چه جستی ، همه يافتی
از اين باره من پيش گفتم سخن
اگر باز يابی بخيلی مکن
ز گشتاسب و ارجاسب بيتی هزار
بگفتم سر آمد مرا روزگار
…….
پذيرفتم آن گفت ِ او را به خواب
به خوبی و نرميش دادم جواب
که من هم به پيش تو خواهم رسيد
از اين شربتم می ببايد چشيد
کنون من بگويم سخن کاو بگفت
منم زنده او گشته با خاک جفت
محتوای اين خواب ظاهرا ًپيشگويی و اندرز و وصيت دقيقی به فردوسی است اما عنصر قابل توجهی که در آن به چشم می خورد شراب است. چنانکه گوينده که فردوسی باشد، درخواب می بيند که جام شرابی در دست دارد:
که يک جام می داشتی چون گلاب
و دقيقی از روی آن جام شراب پيشگويی ها می کند:
بر آن جام می داستان ها زدی
شراب يک مائده ی فرهنگی و دارای ارزش والايی است زيرا چندين عامل مساعد از قبيل خاک و آب و هوای مناسب، تاک های سالم ، انگورهای رسيده، خنکای زيرزمين، بصيرت شخص شراب انداز، رسيدگی بسيار تا قبل از تخمير همه بايد دست به دست بدهند تا حاصل آيد.
شراب محرک است و نيروی انديشه ای است که ورای قوه ی جاذبه قرار می گيرد و تخيل را آزاد می کند.
بنابراين می توان گفت شراب يعنی تبديل آنچه خاکی و گياهی است به انرژی آزاد از هر تعلق.
انديشه ی مذهبی مسيحی شراب را به استعاره خون خدا يا مسيح می داند، از اين جهت مفهوم جوانی و زندگانی جاودانه دارد
(1).رؤياهايی که از شراب حکايت می کنند ، هميشه معنای ملاقات با يک محتوای روانی برتر را دارند
:پانویس ها
1: رؤيا و تعبیر رؤيا/ ارنست اپلی/ برگردان دل آرا قهرمان/ ص243